راهنمای کامل نگهداری و شستشوی گلیم دستباف
۱۴۰۵/۴/۲۵
نگهداری درست گلیم دستباف، شامل چهار اصل کلی است: اجتناب از نور مستقیم آفتاب طولانی‌مدت، جارو یا مکش منظم برای جلوگیری از تجمع گرد و غبار، شستشوی صحیح با آب سرد و بدون سفیدکننده، و محافظت در برابر رطوبت و بید. رعایت این اصول ساده، عمر گلیم دستباف را به دهه‌ها می‌رساند.
چرا نگهداری گلیم دستباف با فرش معمولی فرق دارد؟
گلیم دستباف، به‌خاطر رنگرزی طبیعی (در بسیاری از موارد) و بافت دستی، حساسیت بیشتری نسبت به مواد شیمیایی قوی و حرارت بالا دارد. رنگ‌های گیاهی مثل روناس و نیل، در برابر کلر و آب داغ واکنش نشان می‌دهند و ممکن است دچار پریدگی یا تغییر رنگ ناخواسته شوند؛ در حالی‌که فرش‌های ماشینی مدرن اغلب برای مقاومت در برابر این مواد طراحی شده‌اند.
تفاوت دیگر، ساختار بافت است؛ گلیم دستباف فاقد پشتیبان لاستیکی یا چسبی است که در بسیاری از فرش‌های ماشینی مدرن برای ثابت‌نگه‌داشتن الیاف استفاده می‌شود. این یعنی گلیم دستباف در برابر رطوبت بیش‌ازحد آسیب‌پذیرتر است، چون آب می‌تواند مستقیماً وارد لایه‌های عمیق‌تر بافت شود؛ به همین دلیل، خشک‌کردن کامل و سریع بعد از هر شست‌وشو، اهمیت ویژه‌ای دارد.
شستن گلیم فرش در منزل؛ مراحل ایمن
برای شستوشوی گلیم در منزل، این مراحل را به ترتیب انجام دهید:
- گرد و غبار سطحی را با جارو یا مکش ملایم پاک کنید.
- گلیم را روی سطحی صاف پهن کنید.
- با پارچه‌ی مرطوب و مقدار کمی مایع ظرفشویی رقیق‌شده، سطح را به‌آرامی تمیز کنید؛ هرگز لکه را نمالید، فقط با ضربات ملایم جذب کنید.
- گلیم را در سایه و با تهویه‌ی خوب خشک کنید، نه زیر نور مستقیم آفتاب.
برای گلیم‌های بزرگ‌تر که شستوشوی کامل در حمام یا حیاط دشوار است، می‌توانید از روش «شستوشوی موضعی» استفاده کنید: فقط قسمت‌های کثیف یا لکه‌دار را تمیز کنید، نه کل سطح گلیم. این روش، هم آب کمتری مصرف می‌کند و هم ریسک آسیب به رنگ یا بافت را، در مقایسه با غوطه‌ورکردن کامل گلیم در آب، به‌طور محسوسی کاهش می‌دهد. پیش از هر شست‌وشو، همیشه ابتدا یک گوشه‌ی کوچک و کم‌دید را تست کنید تا از ثبات رنگ مطمئن شوید.
«بزرگ‌ترین اشتباهی که مشتری‌ها می‌کنن، شستن گلیم با آب داغ و ماشین لباسشوییه. گلیم دستباف باید مثل یه پارچه‌ی ظریف باهاش رفتار بشه، نه یه حوله‌ی معمولی.» — استاد فاطمه رضایی، گلیم‌باف سیرجانی با ۳۰ سال سابقه
چه موادی برای شستن گلیم ممنوع است؟
سفیدکننده، آب داغ، و ماشین لباسشویی، سه ممنوعیت اصلی برای گلیم پشمی دستباف هستند. سفیدکننده رنگ گیاهی را به‌شدت آسیب می‌زند، آب داغ می‌تواند الیاف پشم را منقبض یا نمدی کند، و ماشین لباسشویی با چرخش شدید، بافت را از شکل اصلی خارج می‌کند. حتی برای شستوشوی حرفه‌ای، همیشه از خدماتی استفاده کنید که با گلیم و فرش دستباف تجربه دارند، نه قالی‌شویی‌های عمومی بدون تخصص در این زمینه.
مورد ممنوع دیگری که کمتر گفته می‌شود، استفاده از برس‌های سخت یا اسکاچ برای پاک‌کردن لکه است؛ این ابزارها میتوانند به الیاف سطحی گلیم آسیب برسانند و باعث ایجاد پرز یا نخ‌نمایی زودهنگام در نقطه‌ی تمیزکاری شوند. به‌جای برس سخت، همیشه از پارچه‌ی نرم یا اسفنج ملایم استفاده کنید و اجازه دهید مایع تمیزکننده به‌آرامی روی لکه اثر کند، به‌جای فشار فیزیکی زیاد.
برای خشک‌کردن سریع‌تر گلیم دستباف از سشوار یا نزدیکی به بخاری استفاده نکنید؛ حرارت مستقیم می‌تواند الیاف پشم را خشک و شکننده کند، در حالی‌که خشک شدن طبیعی در سایه و با تهویه، به بافت آسیبی نمی‌رساند.
| کار مجاز | کار ممنوع |
|---|---|
| آب سرد یا نیمه‌گرم | آب داغ |
| مایع ظرفشویی رقیق‌شده | سفیدکننده و مواد شیمیایی قوی |
| خشک‌کردن در سایه با تهویه | خشک‌کردن زیر نور مستقیم آفتاب |
| شستشوی دستی یا حرفه‌ای تخصصی | ماشین لباسشویی خانگی |
نگهداری روزمره؛ عادت‌های ساده با اثر بزرگ
جارو یا مکش منظم (حداقل هفته‌ای یکبار)، از تجمع گرد و غبار در لابه‌لای بافت جلوگیری می‌کند. چرخاندن دوره‌ای گلیم (هر چند ماه یکبار) هم به توزیع یکنواخت سایش کمک می‌کند، به‌خصوص در فضاهای پرتردد. برای گلیم‌هایی که در آشپزخانه یا راهرو استفاده می‌شوند، این عادت‌ها اهمیت بیشتری دارند؛ جزئیات بیشتر در گلیم فرش آشپزخانه و گلیم فرش راه‌پله و راهرو آمده است.
اگر از جاروبرقی استفاده می‌کنید، بهتر است برس چرخان تهاجمی را خاموش کنید یا از تنظیمات ملایم‌تر برای فرش استفاده کنید؛ برس‌های قوی میتوانند نخ‌های ریشه یا لبه‌ی گلیم را بکشند و با گذر زمان آسیب ساختاری ایجاد کنند. برای گردگیری روزمره‌ی سریع‌تر، یک برس نرم دستی هم می‌تواند جایگزین خوبی برای مکش کامل با جاروبرقی باشد.
برای گلیم‌های سنگین، هر چند ماه یکبار آن را بلند کنید و از پشت هم مکش بزنید؛ گرد و غباری که در لابه‌لای تار و پود به سمت پشت بافت نفوذ کرده، معمولاً فقط با مکش از روی گلیم به‌طور کامل خارج نمی‌شود.
محافظت در برابر رطوبت و بید
رطوبت طولانی‌مدت، محیط مناسبی برای رشد کپک و جذب بید ایجاد می‌کند؛ نگهداری گلیم در فضای خشک و تهویه‌دار، مهم‌ترین اقدام پیشگیرانه است. برای راهنمای کامل جلوگیری از بید زدن، جلوگیری از بید زدن گلیم و فرش پشمی را بخوانید؛ اگر گلیم شما قبلاً آسیب دیده یا نیاز به رفوگری دارد، رفوگری و تعمیر گلیم و فرش دستباف در منزل هم منبع مفیدی است.
نگهداری گلیم‌های قدیمی و کلکسیونی
گلیم‌های قدیمی به مراقبت بیشتری نیاز دارند؛ رنگرزی طبیعی آن‌ها ممکن است حساس‌تر از مدل‌های جدید باشد و بافت با گذر زمان شکننده‌تر می‌شود. برای این گلیم‌ها، شستوشوی حرفه‌ای توسط متخصصان صنایع‌دستی، نسبت به شستوشوی خانگی توصیه می‌شود، تا از آسیب احتمالی جلوگیری شود.
سوالات متداول
هر چند وقت یکبار باید گلیم را کامل شست؟
بسته به میزان استفاده، هر شش ماه تا یک سال یکبار برای شستوشوی کامل کافی است؛ گردگیری منظم باید هفتگی انجام شود.
آیا خشکشویی برای گلیم دستباف مناسب است؟
برخی مواد شیمیایی خشکشویی میتوانند به رنگ گیاهی آسیب بزنند؛ بهتر است از خدمات تخصصی گلیم و فرش دستباف استفاده کنید.
چطور بوی نامطبوع گلیم را از بین ببریم؟
تهویه در فضای باز و دور از نور مستقیم، معمولاً بوهای طبیعی پشم را به‌مرور از بین می‌برد.
آیا گلیم نو هم نیاز به مراقبت خاص دارد؟
بله، حتی گلیم نو باید از همان ابتدا با اصول نگهداری صحیح (اجتناب از نور مستقیم و شستشوی نامناسب) نگهداری شود تا کیفیت اولیه‌اش حفظ شود.
نویسنده مقاله
کارن آهنگری
بنیان‌گذار و مدیرعامل گیلیمو
کارن آهنگری، بنیان‌گذار و مدیرعامل گیلیموست. ایده‌ی گیلیمو از دیدن سهم بالای واسطه‌ها از دسترنج بافندگان روستای عنبران در نمین اردبیل شکل گرفت و با هدف اتصال مستقیم بافندگان به مشتریان راه‌اندازی شد؛ گیلیمو به‌عنوان برترین استارتاپ اجتماعی کشور شناخته شده است.
مشاهده اینستاگرام ←
دیدگاه‌ها