رفوگری و تعمیر گلیم و فرش دستباف در منزل
۱۴۰۵/۴/۲۵
رفوگری، فرآیند ترمیم بخش‌های آسیبدیده یا پاره‌شده‌ی گلیم و فرش دستباف با بافت مجدد و هماهنگ با طرح اصلی است. آسیبهای کوچک (مثل شل‌شدن ریشه یا سوراخ جزئی) را میتوان در منزل ترمیم کرد، اما آسیبهای بزرگ یا گلیم‌های قدیمی و باارزش، بهتر است به متخصص رفوگری سپرده شوند.
چه آسیب‌هایی در منزل قابل‌ترمیم هستند؟
شل‌شدن یا باز شدن ریشه‌ها، ساده‌ترین آسیبی است که با گره‌زدن مجدد یا دوخت دستی در منزل قابل‌رفع است. سوراخ‌های کوچک ناشی از سایش موضعی هم گاهی با بافت مجدد چند ردیف ساده، قابل‌ترمیم‌اند، به شرطی که نخ همرنگ در دسترس باشد.
جدا شدن جزئی حاشیه از بدنه‌ی اصلی گلیم هم از آسیبهای نسبتاً ساده‌ای است که با دوخت دستی محکم و نخ هم‌جنس، معمولاً بدون نیاز به مهارت تخصصی رفوگری قابل‌ترمیم است. نکته‌ی مهم در این نوع ترمیم، استفاده از کوک‌های کوچک و نزدیک به هم است تا اتصال محکم و بادوامی ایجاد شود، نه فقط یک دوخت ظاهری و موقتی.
استفاده از چسب یا نوار چسب برای ترمیم موقت پارگی گلیم، اشتباه رایجی است؛ چسب با گذر زمان الیاف اطراف محل آسیب را سفت و شکننده می‌کند و کار رفوگر بعدی را هم سخت‌تر می‌کند. برای هر ترمیم، فقط از دوخت با نخ و سوزن استفاده کنید.
چه آسیب‌هایی نیاز به متخصص دارند؟
پارگی‌های بزرگ، آسیب به بخش‌های پیچیده‌ی نقش، یا فرسودگی گسترده در گلیم‌های قدیمی و کلکسیونی، باید حتماً به متخصص رفوگری سپرده شوند. تلاش برای ترمیم خانگی این نوع آسیب‌ها، میتواند ارزش تاریخی و فرهنگی گلیم را به‌طور جبران‌ناپذیری کاهش دهد.
پیش از سپردن گلیم به متخصص، از چند رفوگر مختلف نمونه‌کار قبلی بخواهید و قیمت را مقایسه کنید؛ رفوگری حرفهای مهارتی تخصصی است که کیفیت بین افراد مختلف میتواند تفاوت زیادی داشته باشد. برای گلیم‌های واقعاً باارزش یا خانوادگی، بهتر است حتی هزینهی بیشتری برای رفوگر باتجربه‌تر بپردازید تا ریسک آسیب بیشتر در حین ترمیم را کاهش دهید.
«رفوگری یه هنر جداست. خیلی وقتا مشتری میاد میگه خودم درستش کردم ولی چون رنگ نخ درست انتخاب نشده، رفو کاملاً تو چشمه. رفوگر خوب کاری می‌کنه که اصلاً معلوم نشه جایی آسیب دیده بوده.» — استاد زهرا کریمی، گلیم‌باف اهل مینه‌آباد اردبیل
مراحل رفوگری ساده در منزل
برای رفوگری ساده در منزل، این مراحل را به ترتیب دنبال کنید:
- محل آسیب را تمیز کنید و نخ همرنگ و هم‌جنس با بافت اصلی تهیه کنید.
- روی یک تکه پارچه یا گلیم قدیمی بی‌ارزش‌تر تمرین کنید تا تراکم و کشش دستتان با بافت اصلی هماهنگ شود.
- با سوزن بزرگ، نور کافی و در صورت نیاز ذره‌بین، بافت را ردیف‌به‌ردیف و دقیقاً با همان تکنیک بافت اصلی بازسازی کنید.
- با صبر و بدون عجله کار کنید؛ عجله معمولاً نتیجه‌ی نامرغوب و قابل‌تشخیص ایجاد می‌کند.
قبل از شروع رفوگری واقعی، تمرین روی یک تکه پارچه یا گلیم قدیمی بی‌ارزش‌تر توصیه میشود؛ این تمرین به شما اجازه می‌دهد تکنیک مناسب برای تطبیق تراکم و کشش با بافت اصلی را بدون ریسک آسیب به گلیم اصلی یاد بگیرید. همچنین همیشه از نور کافی و ذره‌بین (در صورت نیاز) برای تطبیق دقیق رنگ نخ استفاده کنید، چون رنگ‌های گیاهی گاهی تفاوت‌های بسیار ظریفی دارند که در نور کم قابل‌تشخیص نیستند.
| نوع آسیب | قابل‌ترمیم در منزل؟ |
|---|---|
| شل‌شدن ریشه | بله |
| سوراخ کوچک ساده | بله، با دقت و نخ همرنگ |
| پارگی بزرگ | خیر، نیاز به متخصص |
| فرسودگی گلیم قدیمی/کلکسیونی | خیر، نیاز به متخصص |
هنگام رفوگری، نخ را بیش‌ازحد سفت نکشید؛ کشش زیاد باعث میشود محل ترمیم‌شده نسبت به بافت اطراف فرورفته یا موج‌دار به نظر برسد. کشش نخ رفو باید تا حد امکان با کشش بافت اصلی اطراف یکسان باشد.
چطور از آسیبهای آینده جلوگیری کنیم؟
بسیاری از آسیبهای گلیم، نتیجه‌ی نگهداری نادرست یا سایش بیش‌ازحد است؛ رعایت اصول نگهداری صحیح، از جمله چرخاندن دوره‌ای و اجتناب از رطوبت، میتواند نیاز به رفوگری را به‌طور محسوسی کاهش دهد. راهنمای کامل نگهداری را در نگهداری و شستشوی گلیم دستباف بخوانید. همچنین، بید یکی از دلایل رایج آسیب جدی به گلیم پشمی است؛ برای پیشگیری، جلوگیری از بید زدن گلیم و فرش پشمی را ببینید.
سوالات متداول
آیا رفوگری خانگی ارزش گلیم را کم می‌کند؟
اگر با دقت و نخ مناسب انجام شود، معمولاً نه؛ اما رفوگری ناشیانه میتواند ارزش ظاهری و حتی مالی گلیم را کاهش دهد.
هزینهی رفوگری حرفهای چقدر است؟
بسته به میزان آسیب و اندازهی گلیم متفاوت است؛ برای آسیبهای کوچک هزینه معقول است، اما ترمیم گسترده میتواند پرهزینه باشد.
چطور نخ همرنگ برای رفوگری پیدا کنیم؟
از فروشندگان تخصصی نخ گلیمبافی یا حتی باز کردن بخشی از نخ اضافی همان گلیم (در لبههای پنهان) میتوان استفاده کرد.
آیا هر رفوگری نیاز به بازکردن کامل گلیم دارد؟
خیر، اکثر ترمیمها موضعی هستند و فقط بخش آسیبدیده بازسازی میشود.
نویسنده مقاله
کارن آهنگری
بنیان‌گذار و مدیرعامل گیلیمو
کارن آهنگری، بنیان‌گذار و مدیرعامل گیلیموست. ایده‌ی گیلیمو از دیدن سهم بالای واسطه‌ها از دسترنج بافندگان روستای عنبران در نمین اردبیل شکل گرفت و با هدف اتصال مستقیم بافندگان به مشتریان راه‌اندازی شد؛ گیلیمو به‌عنوان برترین استارتاپ اجتماعی کشور شناخته شده است.
مشاهده اینستاگرام ←
دیدگاه‌ها