وسایل و ابزار گلیم‌بافی؛ لیست کامل + قیمت

برای شروع گلیم‌بافی، به شش وسیله‌ی اصلی نیاز دارید: دار (دستگاه گلیم‌بافی)، نخ تار و پود، دفتین (ابزار کوبیدن پود)، قیچی، شانه‌ی بافندگی و ماکو (برای عبور نخ). مجموع هزینه‌ی این ابزار برای یک شروع مبتدی، معمولاً بین چند صد هزار تا یکی دو میلیون تومان است، بسته به کیفیت و اندازه.

دار؛ مهم‌ترین و گران‌ترین وسیله

دار، چارچوبی است که تارها روی آن چیده می‌شوند؛ برای مبتدیان، دار افقی کوچک و قابل‌حمل بهترین انتخاب است. قیمت دار کوچک چوبی از چند صد هزار تومان شروع می‌شود و برای مدل‌های بزرگ‌تر یا چرخشی، می‌تواند به چند میلیون تومان برسد. برای بررسی کامل انواع دار، دار قالی چیست؟ انواع دار و راهنمای خرید را ببینید.

پیش از خرید دار، ابعاد دقیق پروژه‌ی موردنظرتان را مشخص کنید؛ خرید داری بزرگ‌تر از نیاز واقعی، هم هزینه‌ی اضافی ایجاد می‌کند و هم نگهداری آن در فضای محدود خانگی را دشوارتر می‌کند. بسیاری از فروشگاه‌های تخصصی صنایع‌دستی، امکان سفارش دار با اندازه‌ی دقیق موردنظر شما را هم فراهم می‌کنند، که برای اولین خرید معمولاً گزینه‌ی هوشمندانه‌تری است.

دفتین؛ ابزار کوبیدن پود

دفتین، ابزاری فلزی با دندانه‌های شانه‌مانند است که برای فشرده و یکدست کردن ردیف‌های پود استفاده می‌شود. کیفیت دفتین مستقیماً روی یکنواختی بافت اثر می‌گذارد؛ دفتین سبک و بی‌کیفیت ممکن است فشار کافی برای فشرده‌سازی پود ایجاد نکند. قیمت دفتین معمولی، معمولاً بین ۵۰ تا ۲۰۰ هزار تومان است.

وزن و توزیع دندانه‌های دفتین هم اهمیت دارد؛ دفتین‌های سنتی معمولاً از فلز یکپارچه و نسبتاً سنگین ساخته می‌شوند تا با حداقل تلاش، بیشترین فشردگی را ایجاد کنند. برای دستان کوچک‌تر یا افرادی که مشکل مچ دست دارند، برخی فروشگاه‌ها مدل‌های سبک‌تر و ارگونومیک‌تر هم عرضه می‌کنند که فشار کمتری روی مچ وارد می‌کنند، بدون افت محسوس در کیفیت فشردگی بافت.

«دفتین خوب مثل قلم خوش‌دسته برای نقاشه. اگه سبک یا کج باشه، تمام مدت بافت اذیت می‌شی و نتیجه هم یکدست درنمیاد.» — استاد مریم اکبری، طراح نقشه‌ی گلیم در کارگاه‌های اردبیل

نخ؛ پشمی، پنبه‌ای یا ترکیبی

انتخاب نخ، هم روی ظاهر و هم روی سختی بافت اثر می‌گذارد. نخ پشمی برای مبتدیان کمی چالش‌برانگیزتر است چون کشش و ضخامت متغیرتری دارد، در حالی‌که نخ پنبه‌ای یکدست‌تر و ساده‌تر برای شروع است. برای انتخاب دقیق‌تر نوع نخ، بهترین نخ و پشم برای گلیم‌بافی راهنمای کاملی است.

ابزار	قیمت تقریبی
دار کوچک چوبی	۳۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان
دفتین	۵۰ تا ۲۰۰ هزار تومان
نخ (هر کلاف)	۳۰ تا ۱۰۰ هزار تومان
قیچی و شانه‌ی بافندگی	۵۰ تا ۱۵۰ هزار تومان

ماکو و سایر ابزار کمکی

ماکو، وسیله‌ای کوچک و باریک برای عبور راحت‌تر نخ پود از لابه‌لای تارهاست؛ برای مبتدیان اختیاری است اما سرعت بافت را افزایش می‌دهد. سایر ابزار کمکی که کار را برای مبتدیان راحت‌تر می‌کند:

• ماکو، برای عبور سریع‌تر و منظم‌تر نخ پود از لابه‌لای تارها
• سوزن بزرگ، برای گره‌زدن و دوخت ریشه‌های گلیم در پایان کار
• متر، برای اندازه‌گیری دقیق فاصله‌ی تارها و کنترل عرض یکنواخت بافت

بسیاری از بافندگان باتجربه، یک جعبه‌ی کوچک ابزار کنار دار نگه می‌دارند که شامل چند ماکوی رنگی جداگانه (هرکدام از پیش با یک رنگ نخ پر شده) است؛ این کار، تعویض رنگ در حین بافت نقوش چندرنگ را بسیار سریع‌تر می‌کند، چون بافنده مجبور نیست هر بار نخ جدید را از کلاف جدا کند. برای مبتدیانی که با نقشه‌های ساده شروع می‌کنند، یک یا دو ماکو معمولاً کافی است.

چطور با بودجه محدود شروع کنیم؟

اگر بودجه محدود دارید، می‌توانید با یک دار دست‌ساز (حتی از چوب‌های در دسترس خانگی) و نخ‌های ارزان‌قیمت شروع کنید؛ کیفیت ابزار پایه، در مراحل اولیه یادگیری اهمیت کمتری از تمرین مداوم دارد. برای ادامه‌ی مسیر بعد از تهیه‌ی ابزار، آموزش گلیم بافی از صفر تا صد در منزل را ببینید.

سوالات متداول

آیا برای شروع باید همه‌ی ابزار حرفه‌ای بخرم؟
نه، برای شروع می‌توانید با ابزار ساده و ارزان‌قیمت کار کنید و بعداً ابزار باکیفیت‌تر تهیه کنید.

کدام ابزار بیشترین اثر را روی کیفیت بافت دارد؟
دار و دفتین، به‌خاطر اثر مستقیم روی کشش و فشردگی بافت، مهم‌ترین ابزار هستند.

آیا می‌شود بدون ماکو گلیم بافت؟
بله، ماکو فقط سرعت کار را بیشتر می‌کند، اما ضروری نیست.

قیمت کل ابزار شروع گلیم‌بافی چقدر است؟
برای یک شروع ساده و مبتدی، معمولاً بین چند صد هزار تا یکی دو میلیون تومان کافی است.