آموزش چلهکشی گلیم به زبان ساده
۱۴۰۵/۴/۲۵
چلهکشی، یعنی چیدن نخ‌های تار (چله) روی دار به‌طوری‌که کاملاً موازی و با کشش یکسان قرار بگیرند؛ این مرحله، پایه و اساس کل بافت است، چون هرگونه نامنظمی در چله، در تمام سطح گلیم نهایی خودش را نشان می‌دهد. برای مبتدیان، تسلط بر چلهکشی، مهم‌ترین مهارت پیش از شروع بافت واقعی است.
چرا چلهکشی این‌قدر مهم است؟
تارهای چله، اسکلت اصلی گلیم را تشکیل می‌دهند؛ اگر کشش آن‌ها نامنظم باشد، پود روی آن‌ها به‌طور یکنواخت نمی‌نشیند و نتیجه‌ی نهایی موج‌دار یا کج میشود. برخلاف اشتباهات در نقش که گاهی قابل‌اصلاح‌اند، مشکلات چلهکشی معمولاً باید از ابتدا اصلاح شوند، چون در ساختار پایه‌ی بافت ریشه دارند.
تعداد تارها در هر سانتی‌متر، مستقیماً تراکم و ظرافت نهایی گلیم را تعیین می‌کند؛ چلهکشی متراکم‌تر به بافتی ریزتر و دقیق‌تر منجر میشود، اما زمان بیشتری هم برای این مرحله و برای کل فرآیند بافت می‌طلبد. برای مبتدیان، انتخاب تراکم متوسط، تعادل خوبی بین سرعت یادگیری و کیفیت نتیجه‌ی نهایی ایجاد می‌کند.
مراحل چلهکشی گام‌به‌گام
مراحل چلهکشی را می‌توان به این ترتیب دنبال کرد:
- عرض و طول نهایی گلیم را مشخص کنید و بر اساس آن، تعداد تارهای موردنیاز را محاسبه کنید.
- نخ تار را از یک انتهای دار به انتهای دیگر، با کشش ثابت و یکسان بکشید و دور میله‌های بالا و پایین دار بپیچانید.
- این کار را تا رسیدن به عرض کامل دار تکرار کنید، با دقت به اینکه فاصله‌ی بین تارها یکنواخت بماند.
- دو یا سه ردیف پود ابتدایی را به‌عنوان «حاشیه‌ی شروع» ببافید تا فاصله‌ی تارها پیش از شروع بافت اصلی نقش ثابت بماند.
این حاشیه‌ی ابتدایی، معمولاً با نخی ساده و بدون طرح خاص بافته میشود و بعداً هم به‌عنوان بخشی طبیعی از لبه‌ی گلیم باقی می‌ماند.
«چلهکشی رو نباید عجله کرد. من به شاگردام می‌گم بذار دو برابر وقتی که فکر می‌کنی لازمه، همین مرحله رو بذاری؛ چون هر اشتباه اینجا، تو کل گلیم تکرار می‌شه.» — استاد مریم اکبری، طراح نقشه‌ی گلیم در کارگاه‌های اردبیل
پیش از باز کردن اولین کلاف نخ تار، طول کامل مسیر چله (دور بین میله‌های بالا و پایین دار) را یک‌بار با متر اندازه بگیرید و یادداشت کنید؛ این کار در طول چلهکشی از حدس‌زدن مقدار نخ موردنیاز جلوگیری می‌کند.
اشتباهات رایج در چلهکشی مبتدیان
رایج‌ترین اشتباه، کشش نامنظم است؛ اگر برخی تارها شل‌تر از بقیه باشند، بافت نهایی در آن نواحی افت می‌کند. اشتباه دوم، فاصله‌ی نامنظم بین تارهاست که باعث میشود تراکم بافت در بخش‌های مختلف گلیم متفاوت به نظر برسد. برای جلوگیری از این اشتباهات، بازبینی مکرر و استفاده از یک شانه یا خط‌کش برای کنترل فاصله‌ی تارها توصیه میشود.
اشتباه سوم که مبتدیان کمتر متوجه آن می‌شوند، انتخاب نخ نامناسب برای چله است؛ نخ خیلی نازک یا کشسان، حتی با بهترین تکنیک چلهکشی هم نمی‌تواند کشش پایدار لازم را در طول ماه‌ها بافت حفظ کند. برای چله، همیشه از نخی محکم‌تر و کم‌کشسان‌تر از نخ پود استفاده کنید، حتی اگر جنس آن با نخ اصلی بدنه‌ی گلیم متفاوت باشد.
یک اشتباه رایج دیگر، محکم نبستن گره‌های ابتدایی و انتهایی تار دور میله‌های دار است؛ اگر این گره‌ها به‌اندازه‌ی کافی سفت نباشند، کشش تارها به‌تدریج در حین بافت شل میشود و نتیجه‌ی نهایی افت می‌کند.
| اشتباه رایج | راه پیشگیری |
|---|---|
| کشش نامنظم تارها | کشیدن با فشار ثابت و بازبینی مکرر |
| فاصله‌ی نامنظم تارها | استفاده از شانه یا خط‌کش برای کنترل |
| عرض نادرست دار | محاسبه‌ی دقیق قبل از شروع |
چلهکشی برای دار افقی در برابر دار عمودی
روش چلهکشی، بسته به نوع دار کمی متفاوت است؛ در دار افقی، تارها معمولاً مستقیم بین دو میله‌ی ثابت کشیده می‌شوند، در حالی‌که در دار عمودی، ممکن است نیاز به پیچیدن دور یک غلتک باشد. برای انتخاب نوع دار مناسب پیش از یادگیری چلهکشی، دار قالی چیست؟ انواع دار و راهنمای خرید را ببینید.
سوالات متداول
چلهکشی چقدر زمان می‌برد؟
برای یک دار کوچک مبتدی، معمولاً بین یک تا دو ساعت، بسته به عرض دار و دقت کار.
آیا چلهکشی نادرست قابل‌اصلاح است؟
تا حدی بله، اما اصلاح کامل معمولاً به معنای باز کردن و تکرار کل فرآیند است.
چه نوع نخی برای چله مناسبتر است؟
نخ محکم و کمکشسان (معمولاً پنبهای) برای چله ترجیح داده میشود، چون باید کشش ثابتی در طول بافت حفظ کند.
آیا مبتدیان میتوانند بدون کمک، چلهکشی را یاد بگیرند؟
بله، با تمرین و دقت، چلهکشی مهارتی است که بهراحتی از طریق آموزشهای تصویری یا تمرین مستقیم قابل یادگیری است.
نویسنده مقاله
کارن آهنگری
بنیان‌گذار و مدیرعامل گیلیمو
کارن آهنگری، بنیان‌گذار و مدیرعامل گیلیموست. ایده‌ی گیلیمو از دیدن سهم بالای واسطه‌ها از دسترنج بافندگان روستای عنبران در نمین اردبیل شکل گرفت و با هدف اتصال مستقیم بافندگان به مشتریان راه‌اندازی شد؛ گیلیمو به‌عنوان برترین استارتاپ اجتماعی کشور شناخته شده است.
مشاهده اینستاگرام ←
دیدگاه‌ها